Jednorazowe opakowania plastikowe stanowią znaczną część odpadów komunalnych w Polsce. Krajowy plan gospodarki odpadami wskazuje opakowania po żywności jako jedną z najliczniejszych grup tworzyw sztucznych trafiających na składowiska. Część z tych odpadów da się wyeliminować przez zmianę kilku konkretnych przyzwyczajeń zakupowych, bez konieczności gruntownej przebudowy stylu życia.
Opakowania wielokrotnego użytku jako punkt wyjścia
Torba zakupowa wielokrotnego użytku to najprostszy pierwszy krok. Skuteczność tej zmiany zależy jednak od częstotliwości użycia — torba bawełniana wymaga, według danych Duńskiej Agencji Ochrony Środowiska (2018), co najmniej kilkudziesięciu użyć, żeby pod względem śladu środowiskowego zrównać się z jednorazową torbą foliową. Torba z włókniny poliestrowej ma niższy próg opłacalności środowiskowej.
Produkty luzem i sklepy bez opakowań
W Polsce działa rosnąca sieć sklepów zero waste oferujących produkty sypkie — kasze, ryż, makarony, orzechy, przyprawy, płyny do mycia — sprzedawane na wagę do własnego opakowania klienta. Do największych sieci tego typu należy Ekobazar Wolska w Warszawie, Ekozdrowie w Krakowie oraz sklepy prowadzone w ramach ogólnopolskiej sieci Słoik z Białegostoku.
Zakup produktów sypkich w dużych ilościach zmniejsza stosunek masy opakowania do masy produktu. Np. 500 g kaszy gryczanej w worku papierowym generuje mniej odpadów opakowaniowych niż pięć torebek po 100 g każda.
Opakowania szklane i aluminiowe zamiast plastiku
Szkło i aluminium są w Polsce recyklingowane w znacznie wyższym stopniu niż tworzywa sztuczne — systemy skupu puszek i butelek zwrotnych działają w sieci detalicznej. Od 1 października 2025 r. w Polsce obowiązuje system kaucyjny dla butelek plastikowych do 3 litrów, puszek aluminiowych do 1 litra oraz szklanych butelek jednorazowych do 1,5 litra, co zwiększa stopień odzysku tych opakowań.
Produkty koncentrowane i refill
Koncentraty środków czystości — tabletki do mycia naczyń, szampony w kostkach, wkłady do mydła w płynie — zmniejszają objętość opakowań przy tej samej liczbie zastosowań. Sklepy oferujące uzupełnianie płynów do mycia czy odżywek do włosów z dystrybutora zjawiają się w Polsce głównie w dużych miastach. Wrocław, Warszawa i Kraków mają kilkanaście takich punktów, w tym przy wybranych sklepach Rossmann.
Warzywa i owoce bez opakowania
Sieć Biedronka w 2023 r. poinformowała o wycofaniu foliowych woreczków przy stoisku warzywno-owocowym z większości sklepów. Lidl Polska od kilku lat oferuje siatkowe woreczki wielokrotnego użytku. W hipermarketach można odmówić przyjęcia foliowego woreczka i umieścić produkty luzem na wadze — pracownicy kas akceptują zakupy bez woreczka.
Plastik jednorazowy objęty regulacjami UE
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2019/904 w sprawie jednorazowych tworzyw sztucznych zakazała w UE sprzedaży talerzy, sztućców, patyczków do uszu, słomek, mieszadełek i podstawek pod balony z plastiku od 3 lipca 2021 r. W Polsce przepisy te wdrożono przez nowelizację ustawy o odpadach. Oznacza to, że część produktów, które wcześniej były dostępne jako jednorazowe, teraz wymaga alternatywnego surowca — papieru, drewna lub metalu.
Zmiana jednego nawyku jednorazowo — np. rezygnacja z plastikowego kubka jednorazowego przy codziennej kawie — daje wymierne efekty po skali roku.
Co sprawdzić przy zakupie produktów pakowanych
- Czy opakowanie ma oznaczenie do recyklingu (numer i symbol PET, HDPE, PP, szkło, aluminium)?
- Czy istnieje wersja produktu w większym opakowaniu lub w opakowaniu uzupełniającym (refill)?
- Czy sklep uczestniczy w systemie kaucyjnym i czy butelka kwalifikuje się do zwrotu?
- Czy produkt sypki jest dostępny luzem w pobliskim sklepie zero waste?